Ik wil iets zeggen
over de psychische kwetsbaarheid
van jonge mensen
en jullie vertellen
waarom het volgens mij belangrijk is
om precies die kwetsbaarheid
te normaliseren
te koesteren
en te verspreiden
Ik wil iets zeggen
over het belang
van een gezonde sociale cohesie
en waarom een gebalanceerde
en bewuste omgang met
onze eigen fragiliteit
daarvoor onmisbaar is
Maar voor ik dat doe
wil ik jullie vertellen
over de geboorte van mijn jongste dochter
of beter gezegd
over het kaartje dat we schreven
om de mensen om ons heen
over haar geboren-zijn te berichten
‘Aan het licht gegeven’
stond er op het kaartje
Geïnspireerd op de Spaanse uitdrukking
Dar a luz
Als het kaartje al gedrukt is
en rondgestuurd
valt het bij me binnen
Aan het licht gegeven
aan het leven gegeven
is ook
aan de sterfelijkheid gegeven
Aan het leven gegeven
met alles wat het leven is
aan de pijn
aan de duisternis
ook
Ik schrik
en glimlach
maar houd mijn adem in
Wat heb ik als moeder te doen
om te vertrouwen op het leven
waarin we haar loslaten
stap voor stap
Wat hebben we als volwassenen
als ouders
als docenten
en bestuurders
te doen
om met vertrouwen
vanuit vertrouwen
bij te dragen aan
en te ondersteunen bij
het in de wereld stappen
en in het licht gaan staan
van jonge mensen
wetende dat dit
alles behelst
en alles aanraakt
De duisternis ook
de pijn ook
Aan het licht geven
is
in de cirkelgang van leven loslaten
Had ik beter kunnen schrijven
‘Een dochter
alleen voor de leuke dingen geboren
voor de vrolijkheid en het plezier’
Had ik beter kunnen schrijven
‘Een kind
in de wereld
geboren om te genieten’
De illusies
die ons via (anti) sociale media
worden voorgespiegeld
zouden je bijna doen vermoeden
dat dat is
wat we voor onze kinderen
moeten wensen
Voortdurende voorspoed
Zijn we slechte ouders
slechte docenten
slechte mensen
als we een kind ook
de pijn
het ongemak
toewensen?
Zijn we als mensen mislukt
als we vastlopen
en worstelen?
Zijn we als samenleving
als school
mislukt
als een groeiend aantal
jonge mensen
depressief
angstig
en zelfs suïcidaal is?
Of wordt ons dan een vraag gesteld
een kans geboden
om aanwezig te zijn
en te blijven
om te luisteren
en verbinding te maken
met onszelf
elkaar
en dat wat we liever niet zien
‘Wat als psychische gezondheid
niet alleen een individuele kant heeft
Wat als het psychisch lijden
van jonge mensen
ons niet in de eerste plaats
iets vertelt over hen
maar zichtbaar maakt wat er gaande is
in de samenleving
en dat zij
de gevoeligsten onder ons
dat het meest indringend voelen’
Met die woorden zet Arjan Broers
van de Dominicuskerk in Amsterdam
me aan het denken
Wat als die psychische kwetsbaarheid
eigelijk een gezonde reactie is
op een ontwrichte wereld
Wat als in wezen wordt gezegd
ik mis contact
ik mis verbinding
en dat ligt niet aan mij
Jongeren
eisen op
met het laatste redmiddel dat ze bezitten
– hun eigen leven –
ze eisen op
de menselijkheid
de sterfelijkheid
de levendigheid
Er staat veel op het spel
Ze brengen in
wat wordt gemist
Levend zijn is kwetsbaar zijn
en onze kwetsbaarheid hebben we nodig
om te voelen dat we leven
In de documentaire
Children Full of Life
(een absolute aanrader)
zien we de pedagoog en leraar
Toshiro Kanamori
aan het werk
‘Jullie zijn op school
om gelukkig te worden’
zegt hij aan het begin van het jaar
tegen de klas 10-jarigen
die hij onder zijn hoede heeft
‘en om gelukkig te zijn is het nodig
dat je contact leert te maken
met je eigen gevoelens
en die van anderen’
Iedere dag leest er iemand in de klas
een zelfgeschreven brief voor
waarin persoonlijke
soms heel indringende gebeurtenissen
deelbaar worden gemaakt
De kinderen leren zo
op een gedoseerde
en bewuste manier
om te gaan met dat wat er in hun binnenste speelt
Soms wordt er gehuild
dat hoort erbij
Kanamori is aanwezig en beschikbaar
maar troost niet
Hij doet geen poging het verdriet
weg te maken
minder te maken
Hij complimenteert de kinderen juist
met de moed die ervoor nodig is
om hun gevoel te laten zien
en daarmee
ook andere kinderen in staat te stellen
dat te doen
En dan gaan ze buiten spelen
enthousiast
en vol energie
De normaalste zaak van de wereld
Geen therapie
geen individuele trajecten
geen ziekmakende procedures
geen wachtlijsten
en protocollen
maar gezonde
vormgegeven aandacht
in de groep
voor wat er leeft in ons allemaal
en daar niet bang voor zijn
weten
vertrouwen
dat wat er toe doet
te dragen is
met elkaar
De normaalste zaak van de wereld
De gevoelens die er zijn
niet grotere maken dan ze zijn
en zeker ook niet kleiner
Ze laten bestaan
in ons midden
ze in beweging brengen
En ons zo in staat stellen
onze eigen binnenwereld
te spiegelen aan die van anderen
en waardevolle
doorbloedde verbindingen
aan te gaan
Omdat de verbindingen
die we aangaan
via onze kwetsbaarheden
de groep
de community
de samenleving
voeden en versterken
Terwijl de relaties die we aangaan
op grond van onze
‘geslaagde indentiteit’
de segregatie
en daarmee de polarisatie
juist in de hand werken
‘Breed maatschappelijk vertrouwen
begint bij het delen van kwetsbaarheden’
stelt de Vlaamse cultuursocioloog Pascal Gielen
In zijn boek getiteld ‘Vertrouwen’
beschrijft hij hoe de common
de community
hiervoor de ruimte biedt
Hier vinden we ademruimte
experimenteerruimte
Met het werk dat ik als kunstenaar doe
hoop ik precies deze ademruimte
deze experimenteerruimte
mee vorm te geven
In navolging van
beeldend kunstenaar Joseph Beuys
bekijk ik de samenleving
als een sociaal sculptuur
een kunstwerk
dat we met elkaar maken
iedere dag opnieuw
als we over straat lopen
elkaar aankijken
negeren
of aanspreken
Iedere handeling
iedere blik
geeft mee vorm aan het sculptuur
dat we met elkaar
blijvend worden
Het is nooit af
Kunst biedt ruimte
aan leven
inclusief
de pijn
en de duisternis
Kunst maakt
de zwaarte draaglijk
en deelbaar
Laten we de kunst
en de ruimte die de kunst ons biedt
inzetten
niet als product
maar als praktijk
om het sociaal sculptuur
dat we met elkaar vormgeven
te doorbloeden
met onze eigen
sterfelijke kwetsbaarheid
opdat we kunnen voelen
dat we mensen zijn
temidden van mensen
Dierlijk
krachtig
fragiel
